Op de fles

Op de fles is GIJS'geneaLOG niet, al had het er misschien alle schijn van. Vijf blogberichten in 2011 is niets in vergelijking met de jaren daarvoor. Een wat haperende gezondheid is er helaas de oorzaak van. Vandaar mijn wens: Een gezond en voorspoedig 2012! Voor mijn lezers en deze ene keer ook voor mijzelf.

Toch is de berichttitel niet voor niets gekozen. In een jaar doe je toch weer een heleboel nieuwe contacten op. Een maand of wat geleden werd ik door een zekere Maurice benaderd vanuit Canada. Hij stuurde mij o.a. bijgaande afbeelding van een bijzondere fles met de vraag, of deze mij misschien bekend voorkwam. Maurice had mij op internet gevonden, na een iets langere zoektocht. De in 3 delen gegoten fles toont een vrouwenfiguur in relief en, eveneens in relief, COMPAÑÍA HOLANDESA JEREZ Y ARNHEM. Die fles kwam mij zeker niet bekend voor, het bedrijf uiteraard wel. Ik heb er al diverse malen over geschreven, o.a. hier. Maurice had al verwoede pogingen ondernomen de ouderdom van de fles vast te stellen (deze was trouwens al voor de eerste wereldoorlog in familiebezit). Sandeman antwoordde op de desbetreffende vraag: "De fles is zeker al geproduceerd voor 1790, toen Sandeman is opgericht". Anderen dachten, dat de fles wel uit het begin van de 20e eeuw stamde. Lokale verzamelaars en historici in Jerez konden ook al niet helpen. Corning, het grootste glasmuseum in de U.S.A. had nog nooit een dergelijke fles gezien, maar was toch van mening, dat hij in de 19e eeuw gemaakt moest zijn. Het nationale glasmuseum vond het een juweel en dateerde het tussen eind 18e eeuw en 1880.

Mijn schatting is, dat de fles tussen 1860 en 1865 is geproduceerd. Compania Holandesa is in 1860 door mijn betovergrootvader opgericht en de fles lijkt mij als een relatiegeschenk bedoeld te zijn geweest. Wie de vrouwenfiguur moet voorstellen is onzeker, maar mijn betovergrootmoeder Egberdina Anna Viëtor is een goede mogelijkheid. Koningin Isabella II van Spanje is echter ook al geopperd, maar de gelijkenis met de van haar bekende portretten is niet heel groot. In 1877 zetten zijn zonen (waaronder mijn overgrootvader) de zaak voort onder een iets andere naam.

Een hebbeding is dit zeker!

De fles is door Maurice ook op Youtube gezet met als muziekje erachter het Wilhelmus. Dat maakt het toch wel wat hilarisch.

Schilderij "Papegaaienjongen"

Inmiddels heb ik al diverse malen geschreven over de schilderkunsten van Herman Gijsbert Keppel Hesselink (1811-1888), mijn betovergrootaartsvader. Hij heeft les gehad van schilders van naam, maar hij is niet professioneel blijven schilderen, omdat hij voorrang gaf aan zijn wijnhandel. Talent had hij zeker en ook heden ten dage brengen zijn schilderijen op veilingen nog een aardig sommetje op. Een recent voorbeeld is hier te zien (Gezicht op Haarlem). Hij signeerde in de regel met de letters K.H., maar soms ook wel met Keppel Hesselink. In een enkel geval ontbreekt zijn signatuur.


Wat hij vrij veel heeft gedaan is het naschilderen van beroemde meesters. Voor hem was het ultieme schilderij 'De Stier van Potter', dat hij roemde in alle toonaarden. In het midden van de 19e eeuw heeft hij eens gedurende 6 weken de mogelijkheid gehad in het Mauritshuis naar hartelust te schilderen, onder de ogen van soms wel 300 kunstliefhebbers (toeristen) uit de hele wereld. Of daarbij het schilderij was, dat wij voor het gemak maar even "Papegaaienjongen" hebben genoemd is onzeker. Toch heeft hij het ooit geschilderd, en het is lang in het bezit van de familie geweest. Tot het zo'n 25 jaar geleden bij een inbraak is gestolen en daarna nooit meer is opgedoken. Het is buitengewoon jammer, dat het voor zover bekend nooit is gefotografeerd en een nauwkeurige beschrijving ontbreekt. Een familielid herinnert zich het schilderij als volgt:


"De afbeelding van de Papegaaienjongen is een staande jongen met een stok over zijn linker schouder die hij als een stok van een knapzak vasthoudt (de jongen kijkt naar de toeschouwer). Op de stok zitten ongeveer 5 kleurige papegaaien. Er is een achtergrond maar deze is ondergeschikt aan de afbeelding van de jongen, rechts van hem (links voor de kijker) is wel iets (bomen? gedeelte van een muur/huis?) Dit alles voor zover ik het me kan herinneren natuurlijk. De jongen heeft een witte ruime blouse aan (zoals vaker op oude schilderijen) en hij staat vrij centraal in het beeld".


Uiteraard zouden wij heel graag willen weten, waar zich dit schilderij thans bevindt. Komt het iemand bekend voor? Maar het zou ook al helpen te weten, welk originele schilderij hij toen heeft nageschilderd. Een zoektocht op internet en navraag bij o.a. het Mauritshuis leverde niets op. Iedere tip is welkom.

Hell Gate Bridge

Met mijn oudoom Laurens heb ik u al eens kennis laten maken. Van hem heb ik een prachtige zegelring geërfd. Toch is oom Lau lange tijd voor mij een grote onbekende gebleven. Geen wonder ook, hij ging al voor de eerste wereldoorlog naar Amerika en hij bleef ongehuwd. Verder is hij nogal jong overleden. Zijn portret in mijn eerdere bericht was ook pas sinds kort in mijn bezit. Wat ik wel had waren enkele aantekeningen van zijn zuster over zijn verblijfplaatsen in de Verenigde Staten. Als werktuigbouwkundig ingenieur en dan speciaal technisch tekenaar was hij nogal eens verkast, bleek daaruit. Verder was er een mapje met foto's van bouwprojecten, bruggen, fabrieken, etc., zonder dat daar iets stond bijgeschreven.

Op een gegeven moment besloten fotoneef Ard en ik te proberen hier meer gegevens over te vinden en heeft Ard de foto's op Flickr gezet. Dat heeft tot geweldige reacties geleid.

Vandaag wil ik het over de brug in aanbouw hebben. We kregen de informatie, dat het ging om de Hell Gate Bridge, een spoorbrug over de East River in New York City. Of oom Lau bij de bouw betrokken was, weten wij helaas niet, maar het zou wel goed kunnen. De foto moet eind 1915 zijn genomen. De op de boog gemonteerde kranen werden gebruikt om diezelfde boog te bouwen. Een unieke foto! Hoe goed deze ook technisch gezien was bleek vorige week. We kregen per mail de aanvraag van iemand van de Harvard University, die voor een bepaald project heel graag van de foto gebruik wilde maken. Daartoe zou het best een scan met een superhoge resolutie kunnen dienen, daar de foto geprojecteerd zou moeten worden op een formaat van ruim 8 meter bij iets van 2,5 meter. En dan te bedenken, dat de originele afdruk maar 13 x 8 cm is. Ik heb mijn scanner (Epson Perfection 3590 Photo) met een resolutie van 9600 dpi aan het werk gezet en de scantijd bedroeg maar liefst 43 minuten. De afbeelding nam uiteindelijk meer dan 500 Mb in beslag! Ik heb deze vervolgens via wetransfer.com naar de vraagsteller gestuurd, die er buitengewoon blij mee was.

Niet lang daarna kreeg ik een deelvergroting terug, waarop menselijke gestalten te zien zijn, die op de boog lopen. Wat moet Lau al een goed objectief hebben gebruikt! En wat zo'n superscan niet uitmaakt. Op de originele afdruk zie je enkel een paar puntjes iets rechts van de rechter kraan.

Ook via Google Books ben ik nog iets over Lau te weten gekomen. Zo vond ik in de ledenlijsten van de Amerikaanse ingenieursvereniging enkele adressen van hem.

Stamboomen te koop

Zijn stambomen te koop? De beide (fragment) advertenties uit resp. 1850 en 1918 suggereren dit wel. Echter, het blijkt hier om bomen dan wel boomstammen te zijn gegaan. Zijn stambomen dus niet te koop? Natuurlijk wel, echte maar ook neppers. Dit brengt mij op het thema professionele genealogie.

In Nederland zijn beroepsgenealogen dun gezaaid, als je professionals van bv. het CBG, zoals Rob van Drie niet meetelt. Vrije beroepsbeoefenaren, die dit werk fulltime doen en er financieel van afhankelijk zijn, zijn er waarschijnlijk niet. Wel werpt de NVHO zich op als branchenvereniging, maar het aantal leden dat familieonderzoek in zijn pakket heeft zitten is beperkt tot twee! Toch zijn er nog wel enkele andere genealogische onderzoeksbureaus, die zich soms richten op een bepaalde regio of etnische groep. Ik denk dan bv. aan Roosjeroos. Iedereen kan zich in Nederland genealoog noemen, maar verreweg de meesten zijn hobbyisten. Een kwaliteitskeurmerk of zoiets bestaat niet. Wel kan ik mij herinneren, dat zo'n 15 jaar geleden pogingen in die richting zijn ondernomen, maar zonder resultaat.

Je kunt dus een stamboom "kopen" door een (beroeps-)genealoog opdracht te geven deze op te stellen. Dat zal in de regel veel onderzoek en dus tijd en dus geld vergen. Hoeveel geld hangt af van het type onderzoek, dat u vraagt. Wilt u alleen opstelling van een stamreeks dan wel moederreeks (de vader van de vader van de vader enz.) dan wel van de moeder van de moeder over 6 generaties, dan is dit een zeer beperkt onderzoek, dat niet veel hoeft te kosten. Tenzij daar voorouders uit exotische landen bij zitten. Een kwartierstaat (een tabel van al je voorouders) is al veel ingewikkelder en dus tijdrovender. Als je daar ook nog biografische gegevens bij wilt hebben, dan wordt het voor de genealoog al echt een grote opdracht. Ook hier geldt: "The sky is the limit".

Ik vermeldde al, dat er ook neppers zijn. Genealogie is bij uitstek geschikt om feiten te verdraaien, te verfraaien of te vervalsen. Pas dus op voor charlatans of regelrechte oplichters, zoals in het verleden (en heden?) iemand als Willem Pince van der Aa. Ga alleen in zee met iemand, die zich verplicht heeft hoge ethische waarden te handhaven. De APG, beroepsvereniging van genealogen in (vooral) de Verenigde Staten, heeft een ethische code opgesteld, die alle leden hebben moeten onderschrijven. Dit is dus wat u minimaal van een serieuze aanbieder van genealogische diensten mag verwachten. Maak verder goede afspraken en leg deze schriftelijk vast. Beperk in het begin de omvang van het onderzoek met de optie dit later uit te breiden. Op deze manier bent u zo veel mogelijk verzekerd van een goede kwaliteit van uw stamboom aankoop tegen een redelijke prijs. Maar is zelf doen niet veel leuker?

Gestorven aan de loop

Ben Baneman is de drijvende kracht achter de website www.genealogiedomein.nl, welke voornamelijk gaat over genealogie in de Gelderse Achterhoek. Wie deze site niet kent moet maar gauw eens gaan kijken. De laatste tijd wordt veel aandacht besteed aan het publiceren van gefotografeerde genealogische bronnen op Flickr. Veel van deze bronnen worden mettertijd ook getranscribeerd en op Ben's website geplaatst. Zo ook binnenkort het begraafboek van Varsseveld over de periode 1742-1811. Willem Oving maakte de transcriptie, die ik daarna op onvolkomenheden heb nagelopen.

Vanaf 1764 telde de koster, die het begraafboek bijhield, aan het eind van het jaar het aantal overleden personen gesplitst naar volwassenen en kinderen. De onderstaande grafiek geeft de aantallen weer.

We zien dan, dat het aantal doden normaal tussen de 40 en 60 lag (volwassenen 20 tot 40, kinderen rond de 20). Maar er zijn een paar opvallende uitschieters, met name het jaar met 110 doden (dat was in 1779) en het jaar 1795, toen 97 doden werden geteld (op een bevolking van naar schatting 1600 personen). Wat was er toen aan de hand? In 1779 schreef de koster de doodsoorzaak er nogal eens bij: "aan de loop". Hier een voorbeeld uit het originele register. Het was zelfs zo erg, dat op dezelfde dag of binnen enkele dagen 2 of 3 kinderen uit een gezin zijn overleden. Wat een drama moet dat zijn geweest!

Maar van welke ziekte was dan sprake? Het was dysenterie, een zware vorm van diarree, waarbij bloed in de ontlasting komt. Vandaar ook de volkse naam "rode loop". In 1779 heerste deze bacteriele infectieziekte in Nederland en dus ook in Varsseveld. Daar werden vooral kinderen getroffen. Dat was anders in het andere rampjaar 1795, toen het eveneens buikloop betrof, want toen werden vooral volwassenen het slachtoffer. Wat de verklaring daarvoor is kan ik helaas niet zeggen.

Wanneer u meer over epidemieen en plagen in Nederland tussen 1500 en 2000 wilt weten, dan verwijs ik u naar deze site.