De Ware Zuinigheid

Jan Fresemann Keppel Hesselink (1851-1928), wijnhandelaar, was lid van een rederijkerskamer. Zijn inderdaad zeer amusante lievelingsdeclamatie was


DE WARE ZUINIGHEID

Er liep op zekeren avondstond,
terwijl het maantje scheen,
een jongeling langs de straten rond,
nadenkend en alleen.
Het weer was fraai, geen windgesuis
verkoelde het avonduur.
"Ik ga heden niet naar het koffiehuis,
maar blijf in de natuur",
zo sprak hij: "Ik moet zuinig zijn,
zo iederen avond uit,
biljard en bier en kaart en wijn,
dat kost mij menig duit".
Zo wandelend in de maneschijn,
roemt hij zijn zuinigheid,
zijn tractement was bitter klein
en vorderde dus beleid.
Terwijl hij op een bankje zat
aan de oever van de Maas,
hoorde hij iets trippelen op het pad,
een zacht satijn geraas.
Een jonkvrouw, lief en schoon,
verscheen voor hem op 't gras.
Om haar gelaat een lokkenkroon,
alsof het een sylfide* was.
Een oesterschelpje scheen haar voet,
zo klein en toch zo net.
Als van Pepita's vlugge voet,
zo ook geleek haar tred.
Zij zweeft voorbij, hij volgt haar na
zo ieder paadje door.
Hij slaat haar lieve taille gâ
en kan niet van haar spoor.
Ten laatste fluistert hij zo teer:
"Mejuffrouw, zo alleen?"
Zij zegt gramstorig slechts: "Meneer!"
en zij verhaast haar schreen.
Hij loopt haar na en houdt maar aan
en fluistert zo beleefd:
"Mejuffrouw, mag ik niet naast U gaan"
tot zij hem antwoord geeft.
Dan verneemt hij tot zijn spijt,
zij komt van een vriendin,
zij wacht een uur reeds op de meid,
te lang toch naar haar zin.
Zo keuvelend mocht hij naast haar gaan
op het smalle middenpad.
Wandelen mocht hij met haar saam,
maar.... slechts tot aan de stad.
Daar zijn ze dan, hij kijkt en wacht,
zij geeft als afscheid hem haar hand.
Hij pakt die beet en drukt ze zacht
en kust ze zeer galant.
Weer zet hij zich op het bankje neer
en blikt op naar de maan.
Haar lief gelaat, zo schoon en teer
schijnt naast de maan te staan.
Hij zucht eens diep en mompelt zacht:
"Al duurt het ook een jaar,
zij vindt mij met mijn liefdessmart
steeds op dat bankje daar".
Als hij haar weer eens brengt naar stad
en zij weer lispelt "Ga",
dan zegt zij na zijn liefdesklacht:
"Nu vraag het aan Papa".

Er zijn nu twintig jaar voorbij,
Sofietje werd zijn ga,
en vaak denken zij nog allebei
die eene avond na.
Maar, als hij dan zijn tiental kinderen ziet,
de baker en de meid,
dan denkt hij: "Het was die avond niet
DE WARE ZUINIGHEID.


* sprookjesfiguur, goede luchtgeest, die de hogere waarde symboliseert
Bij de foto: De rederijker met zijn gezin bij zijn gouden bruiloft in 1925. Hij had weliswaar geen 10, maar wel 8 kinderen. Hij wist dus waarvan hij declameerde.

1 januari 1842

Uit het dagboek (het 'egodocument' van een paar dagen geleden) van mijn betovergrootvader noem ik een aantal dingen, die mij speciaal opvielen:

1842: Hij noemt een brand bij 'de Jood Weijl' in Barlheze (Zutphen) op Oudejaarsavond 1841.

De stadsaanzegger, "pontificaal met witte kuitkousen", maakte alle stadgenoten bekend met de geboorte van zijn dochter. De prijs daarvoor: 3 gulden.

1855: In dit jaar en ook al eerder hadden de kinderen veel last van grote wormen en ook van maaijen. De remedie: wormenkruid innemen.

Bij de brug van Westervoort zag hij op 2 augustus, dat er juist een locomotief met zandwagen langs kwam rijden, terwijl de stoomboot, waar het middelstuk op zijn as ronddraaide, de brug passeerde (het zal dus een raderboot zijn geweest).

Op zijn verjaardag speelde hij Jan Klaassen in de kast.

Op 26 november huurde hij voor 3 jaar 5 plaatsen in de kerk van Warnsveld voor een bedrag van ƒ 9,20, wat zeer weinig was.

1857: Diverse keren klaagt hij over melancholie, van de dokter moest hij eens 200 zeeppillen nemen, die hem echter niets hielpen.

1858: Hij klaagt over de geringe winstgevendheid van de wijnkoperij en hij is bang te verarmen.

Tot slot een prachtig familieverhaal:

Herman Gijsbert Keppel Hesselink, die dus wijnhandelaar was, gaf jaarlijks een etentje voor de boeren pachters uit de omgeving van Renkum. Eens had hij bij ieder bord een half flesje wijn neergezet. Tijdens het eten vroeg een der boeren: "En meneer Keppel, hoeveel wien groeit er nu wel per jaar op de wereld?" Hierop antwoordde hij: "Er wordt per jaar zo veel wijn gemaakt, dat iedereen per dag wel een half flesje kan opdrinken". Hierop sloeg de boer met de vuist op tafel en zei: "Dan zou ik wel eens de smeerlap willen kennen, die elken dag mien fleske opzuupt!"

Afbeelding: De stadsomroeper van Meppel. Met witte kuitkousen.

Korset

Kleding is (bijna) zo oud als de mensheid. Waren Adam en Eva niet de uitvinders ervan? Door kunstuitingen, zoals beelden en schilderijen, zijn de kledingmodes door de eeuwen heen goed te volgen. Iedere keer blijkt dan weer, dat er niets nieuws is onder de zon. De mode anno 2008 zou bijvoorbeeld best afgeleid kunnen zijn van die uit het Egypte van 1000 jaar voor Christus, om maar iets te noemen. Wij vinden het dan allemaal modern, maar je moest eens weten..... Hoe dat komt? Gewoon, de vrouwelijke lichaamsvormen zijn in wezen natuurlijk niet veranderd. Toch wordt altijd weer geprobeerd die vormen optisch anders te maken. Denk maar eens aan blouses met schoudervullingen, aan push-up panty's, etc. Zo was het ruim 100 jaar geleden grote mode om middels een korset de taille in te snoeren en op die manier te accentueren. Een prachtig voorbeeld is bijgaand portret van Gerharda Serafina Engberts (1869-1942), hier met haar echtgenoot Heinrich (Henry) Wissendorff (1861-1916), gefotografeerd in Sint Petersburg rond 1890. Wij noemen dit een wespentaille. Het werd bereikt door een zg. zandloperkorset te dragen (op de afbeelding een luxe exemplaar uit 1878). We kennen ook verhalen van hofdames van koningin Emma en Wilhelmina, die daar sterk onder te lijden hadden. Want lekker zitten deed het natuurlijk niet op de duur (wat het uiteindelijk met je ribbenkast kon doen is hier te zien). Of deze mode nog weer terug komt? Te vrezen valt van wel, ooit.

Gerharda Serafina Engberts, alias Adja Gerasimowa, was een nichtje van mijn overgrootmoeder Egberta Engberts. Op een al eerder getoonde foto is haar wespentaille nog iets duidelijker te zien.

Egodocument

Tot mijn groot genoegen heb ik hier een bijzonder schrift met hard kaft liggen. Het is gevuld met notities van mijn betovergrootvader, die leefde van 1811 tot 1888. Het begint op 8-1-1842, een week na de geboorte van zijn tweede kind. Als inleiding schrijft hij: "Geboorte- trouw en sterfdagen Voornamelijk betreffende Herman Gijsbert Keppel Hesselink deszelfs vrouw E.A. Viëtor enz. welk boek door eerstgenoemde in navolging zijns Vaders W.F.H. is aangelegd en begonnen den 8 January 1842."

Helaas weet ik niet, waar dat boek van zijn vader is gebleven. Ik zou het dolgraag ook hebben gelezen. Maar hij vertelt wel wat over zijn grootouders (Hendrik Hesselink te Zelhem en Henrietta Keppel) en ouders (Willem Frederik Hesselink en Sara Helena Hoffman) en ook over zijn broers en zusters. Verder beschrijft hij vrij uitvoerig, soms tot in details, de omstandigheden, waaronder zijn talrijke kinderen zijn geboren. Plaats van handeling: Zutphen en Warnsveld. Maar hij verhaalt soms ook over het dagelijks leven, zijn zorgen en beslommeringen. Een echt dagboek is het over het algemeen niet, misschien is het woord kroniek meer op z'n plaats. Ook ontbreken bepaalde pagina's, bijvoorbeeld betreffende mijn overgrootvader Cornelius Dasse. Volgens een aparte notitie zijn deze door zijn vader aan hem gegeven en uit het boek verwijderd.

De komende tijd zal ik hier fragmenten uit dit echte egodocument weergeven. Zoals u weet is het mijn doel overledenen weer een beetje tot leven te wekken. Zo'n schrift is daarvoor bij uitstek geschikt. Het geeft een heel aardige blik op het reilen en zeilen van een welvarende, maar zeker niet steenrijke burgerfamilie in het midden van de 19e eeuw. Tot gauw!

Computergenealogie

In 1990 ben ik begonnen met het regelmatige gebruik van de personal computer, voornamelijk voor zakelijke toepassingen. Maar korte tijd later herontdekte ik de genealogie en kwam ik erachter, dat het apparaat ook voor het uitoefenen van die hobby uiterst waardevol was. Zo werd ik actief op BBS'en (Bulletin Board Systemen), een soort eerste generatie discussiegroepen en ik denk dan aan sysop's als Willem Lanfermeijer, Rob Hubert en was de derde niet Robert Poot? Vervolgens schafte ik als NGV lid al spoedig GensData D90 aan, wat ik na enige jaren inruilde voor Pro-Gen. Ik zou nu niet meer zonder kunnen. Verder werd ik lid van de Afd. Computergenealogie van de NGV, wat ik 14 jaar lang zou blijven tot de crisis eind 2005, toen de besturen van de NGV en de afd. Computergenealogie een conflict hebben laten escaleren, met een uiterst vervelende breuk als gevolg. Uit protest heb ik toen mijn lidmaatschap opgezegd en ben later ook niet meegegaan naar de nieuwe Genealogische Computer Vereniging (GCV). In het najaar van 2005 had ik mij nog bereid verklaard voor het blad GensData een column te verzorgen. Mijn eerste bijdrage 'Tijdreizen' is toen echter niet daar verschenen, maar in plaats daarvan op dit blog. Als lid van de HCC ben ik ook al jaren lid van de afd. Genealogie, uitgever van het blad Gens Humana.

Vorige week ontving ik een persbericht, waarbij aangekondigd werd, dat de GCV zal fuseren met, en feitelijk opgaan in, de afdeling Genealogie van de HCC. Ik vind dat een goede ontwikkeling. Wat moeten we met al die verschillende clubjes, die in feite dezelfde doelstelling hebben? Ik zie ook niet meer zo het nut van de afd. Computergenealogie van de NGV. Laat de NGV eindelijk computer gerelateerde onderwerpen opnemen in het verenigingsblad Gens Nostra en laten de leden, die meer willen, lid worden van één (1) landelijke vereniging van computeraars/genealogen. Het zou de structuur en kwaliteit van het genealogische landschap in Nederland zeker ten goede komen.

Badgasten

La Panne 23 Juli 14
Lieve tante Soet. Een groet van ons allemaal en nog speciaal van Willie moet ik zeggen, van hier, voor u allen. Wij hebben 't heerlijk en 't is best uit te houden. 't Weer was prachtig behalve gisteren wat regen. Wim maakte deze kiek voor ons huisje aan 't strand er zijn er zoo wel meer dan een paar honderd waar de familles dan allemaal vóór zitten. Een aardig gezicht en je ziet van alles. Met heel veel groeten ook voor de U's van allen, steeds uw liefh: Soet.

Aldus de tekst van een briefkaart, waarvan hier de voorzijde is afgebeeld, geschreven aan Mevrouw S. Keppel Hesselink, Boulevard Heuvelink, Arnhem, Holland.

Het geeft toch een aardig kijkje in het vakantiegevoel van zo'n eeuw terug. De strandhuisjes zullen niet eens zo veel zijn veranderd, de kleding daarentegen wel! Men hield lijf en ledematen toch vrijwel geheel bedekt, ook op een zonnige dag in juli 1914. Wie hier zijn afgebeeld weet ik niet helemaal zeker, maar ik vermoed sterk Daniel de Iongh (1849-1919), mijningenieur in Ned.-Indië en broer van de geadresseerde, en zijn kinderen. De kaartschrijfster Soet is dan zijn dochter Soetje Hermanna (1876-1969), gehuwd met dr. Willem van Bemmelen, die meteoroloog was in Weltevreden. Waarschijnlijk waren ze op verlof in Nederland en een paar dagen aan het genieten van het strandleven in België.

Van andere badplaatsen zijn de namen van de badgasten bewaard gebleven. Bekend is Domburg op Walcheren, waar de namen werden gepubliceerd in het periodiek Domburgs Badnieuws. Het beslaat de periode 1883-1921. Op de site Zeeuwen Gezocht van het Zeeuws Archief zijn ze terug te vinden.

Alvazaal (2)

Laatst gaf ik u les 1 over de Alvazaal. Nu volgt les 2:

Het pand met de Alvazaal was gevestigd aan de Marktstraat 7 èn de Hofstraat 1-7 in Arnhem. Beide straten werden met alle gebouwen in de omgeving in 1944 door oorlogshandelingen met de grond gelijk gemaakt. Na de oorlog moest het gebied dan ook compleet nieuw worden ingericht en opgebouwd. Daarbij werd besloten, de Marktstraat en de Hofstraat niet opnieuw in het straatbeeld op te nemen. Waar ze ongeveer hebben gelegen heb ik op bijgaand Google Maps kaartje, dat uiteraard de huidige sitatie weergeeft, ingetekend.

Het gebouw zelf hebt u al eerder gezien. Het was in feite een grote loods met een mooie voor- en achtergevel. Boven was kantoorruimte en ook een woning. Het tweede plaatje laat dit nog eens zien.

Op de derde prent ziet u de buurman: het Provinciaal Gouvernementsgebouw met nog net een stukje van de het gebouw van mijn overgrootvader. Het hek loopt gewoon door.

Maar ook bestaan nog afbeeldingen van het museuminterieur. Het vierde plaatje is daarvan een voorbeeld.

Wat zou ik graag het gebouw met de Alvazaal in het echt hebben gezien. Trouwens, de wijngroothandel was al in de jaren '30 verhuisd naar Amsterdam, waarna er een automobielbedrijf werd gevestigd.

Enkele naam

In september 2006 en januari 2007 schreef ik over de dubbele achternaam Keppel Hesselink en de op zakelijke overwegingen gebaseerde beslissing van mijn overgrootvader deze vanaf 1884 niet meer te gebruiken en als Hesselink verder door het leven te gaan. Dat is de officiële versie in ieder geval. Maar er moet meer aan de hand zijn geweest en dan denk je al gauw aan heibel in de familie. Van mijn oudtante Egberdina Anna Hesselink (1884-1976) is bekend, dat ze de naam Keppel Hesselink absoluut niet kon horen, maar de reden heeft ze naar mijn weten nooit verteld. Ook mijn inmiddels hoog bejaarde ooms en tante weten niet het fijne van de zaak.

Niet alleen mijn overgrootvader Cornelius Dasse, maar ook zijn broer en compagnon Willem Frederik, leverde in 1884 zijn dubbele naam in. En dat het ook bij hem, dan wel zijn nakomelingen, inderdaad diep zat, mag blijken uit bijgaande foto van een pagina uit de bijbel, die hij in 1869 ter gelegenheid van zijn huwelijk ontvangen had. Hij (ik vermoed dat hij het zelf was) heeft de naam Keppel gewoon uit de pagina gesneden! De bijbel had natuurlijk ook gewoon weggegooid kunnen worden, maar dat deed je niet..... Heibel dus, maar met wie? Laat ik het rijtje mogelijke kandidaten eens nalopen:
1) Hun vader? Om verschillende redenen is dat nogal onwaarschijnlijk.
2) Een van hun drie broers? Herman noemde zich eveneens alleen nog maar Hesselink, dus die valt af. Hendrik overleed in 1899, maar kan het niet zijn geweest, o.a. vanwege het feit, dat diens kinderen in 1899 bij Willem kwamen wonen. Blijft over Jan Fresemann Keppel Hesselink, die inderdaad de wijnhandel in Arnhem bezat, die aan particulieren verkocht. Hij moet welhaast de 'boosdoener' zijn, mede gezien het feit, dat bij zijn gouden bruiloft in 1925 geen van zijn toen nog levende broers en zusters aanwezig was. Maar wat er precies aan de hand was? Ik zou het niet weten. Een andere persoon kan ik ook niet verzinnen.

Is er een ver familielid, dat licht op deze zaak kan werpen?

Muurhuizen

Tussen oude papieren van mijn grootmoeder H.E.C. Hesselink-van de Kamer (1874-1967) dook laatst bijgaand Amersfoorts prentje op, vervaardigd door S. van Heukelom. Het stelt Muurhuizen voor en dat zei mij ogenblikkelijk wat. Uit vroeger onderzoek in het archief was mij namelijk bekend, dat voorouders van mij (en van haar), te weten Jan Cornelissen van Kesteren en Margaretha Cornelissen van Hoppesteijn, in 1745 "een huis en erf in de Muurhuizen tot aan de Singelgracht, genaamd het traphuis bij de Kamperbinnenpoort. Met al wat aard- en nagelvast is" kochten. Zou mijn grootmoeder geweten hebben, dat haar voorouders aan Muurhuizen hebben gewoond? Zeer waarschijnlijk niet, maar zelf heeft ze wel van 1920 tot 1967 in Amersfoort gewoond op het adres Kon. Wilhelminalaan 19.

Muurhuizen, merkwaardige naam. Het is een nog bestaande straat en ik heb eens uitgezocht, waar de naam door is ontstaan. Amersfoort is een 1000 jaar oude plaats aan de Eem (oude naam: Amer). De uitgang -foort duidt op een doorwaadbare plaats in de rivier. Vanwege de strategische ligging nam het belang van Amersfoort toe en in 1259 kreeg het stadsrechten. Niet lang daarna volgde de bouw van een stenen muur met een lengte van 1550 meter, omgeven door een gracht. Maar de bevolking bleef groeien en rond 1450 was een nieuwe stenen muur voltooid met een lengte van 2850 meter. De ommuurde stad was qua oppervlak maar liefst driemaal zo groot geworden. De oude muur werd afgebroken, maar op de fundamenten daarvan werden huizen gebouwd, die inderdaad 'muurhuizen' werden genoemd. Ze volgen precies het tracé van de oude muur. Op een plattegrond van Amersfoort is dit alles nog goed te zien.

Blurbarian

Hebt u mij al gefeliciteerd? Ik ben een Blurbarian, goed hè? Vind ik wel tenminste, want ik heb wel eventjes Blurb Booksmart gedownload en geïnstalleerd op m'n PC! Volgens de softwaremakers mag ik mij nu dus een Blurbarian noemen. Het klinkt bijna Armeens.

Blurb dus, een bedrijf dat boeken voor je drukt, die je zelf hebt gemaakt met behulp van Booksmart. Het kan er heel professioneel uitzien op die manier. Voorlezen uit eigen werk wordt zo een peulenschil. Of moet het een prentenboek worden? Kan natuurlijk ook. Blurb is een voorbeeld van een nieuwere internetapplicatie, die Printing On Demand of ook wel Personal Publishing wordt genoemd. Je ontwikkelt een boekwerk (tekst, opmaak, illustrates, layout) en een bedrijf als Blurb zorgt voor de produktie ervan. Diverse formaten zijn mogelijk en je kunt kiezen tussen een hard of een zacht kaft. Het werkt een beetje als Powerpoint of Frontpage, je kunt uitgaan van een groot aantal templates, die je naar eigen inzicht kunt aanpassen. Het ziet er gelikt uit. Eigenlijk kan een kind de was doen, en ik ook. Voor een goed resultaat moet je er tijd, aandacht en liefde in stoppen, maar dat geef je immers iedere baby van je? Wanneer het resultaat je bevalt (advies: maak eerst zelf een print), dan kun je het met behulp van Booksmart gemaakte boek uploaden naar Blurb, die het vervolgens voor je drukt dan wel print, inbindt en je toestuurt. Eén exemplaar of duizend stuks, het doet er niet toe. Kosten: vanaf ca. €10,00 voor 20-40 pagina's.

In de komende tijd ga ik mijn Blurbarian status zeker waar maken. Het is namelijk perfect voor een genealogieboek(je) in een kleine oplage. En wil je er later nog eens enkele stuks bij laten maken, dan is dat geen enkel probleem. Een bewerkte tweede druk zo gezegd. Op deze manier kun je zonder grote financiële risico's ook eens oefenen voor een eventuele latere grote uitgave van een al dan niet genealogisch getint boekwerk. Boekauteur was ik namelijk nog niet eerder. Dat debuut komt er dus, verder verraad ik nog niets. Maar hou de literaire pers in dit jaar wel in de gaten!

Wie al eerder met Blurb of een andere Printing On Demand methode ervaring heeft opgedaan, wordt verzocht dat hier als commentaar te plaatsen.

De illustratie is afkomstig van Geneaknowhow.net.